Diyabet Sözlüğü

diyabet-sozlugu
Hayatımızdaki bazı kelimeler, doğrudan ya da dolaylı olarak, diyabet ile alakalı. Peki birçok kez duyduğumuz bu kelimelerden, kaçının anlamını biliyoruz ? İşte, sizin için hazırladığımız, diyabet ile ilgili bilinmesi gereken sözcükler listesi:

Aerobik egzersiz: Büyük kas gruplarının kullanıldığı; kalp ve akciğerlerin, dinlenme anına göre, daha fazla çalışmasına neden olan ritmik fiziksel aktivitelerdir. Kardiyo egzersizleri adı da verilir. Kan şekeri düzeylerini düşürdüğü kanıtlanmıştır.

Beslenme günlüğü: Yenilen yiyecekleri yazma ya da diğer bir şekilde kayıt altına alma sürecidir. Yapılan araştırmalara göre, yiyecek tüketiminin kaydının tutulması, kilo verilmesinde yardımcı olabilir.

Diyabet dostu besinler: Diyabeti olan bireylerin sağlıklı bir şekilde tüketilebildiği tüm besinlerdir. Diyabeti olan bir bireyin özellikle yemesi gereken bir besin yoktur. Sağlıklı besinler, diyabet için de tercih edilmelidir. Uyarı: Paketlenmiş bazı gıdalar; “diyabet dostu” olarak etiketlenmiş olabilir. Bu gıdaların sağlıklı olmama olasılığı vardır. Bu nedenle, her zaman içerik bilgilerini kontrol ediniz.

Diyabet eğitimcisi: Diyabeti olan kişilere farklı durumlarda nasıl davranmaları gerektiği konusunda danışmanlık veren uzmandır. Diyabet eğitimcisi; hemşire, diyetisyen, doktor ya da eczacı olabilir.

Diyetisyen: Beslenme uzmanı da denilmektedir. Beslenme bilimi konusunda eğitim almış ve sağlıklı beslenme ile ilgili önerilerde bulunan uzmandır.

Doğal – kalori içermeyen – tatlandırıcılar: Yapay tatlandırıcılara benzemekle birlikte, doğal bir kaynaktan elde edilirler. Stevia doğal bir tatlandırıcıdır; çünkü stevia isimli bir bitkiden elde edilir.

Endokrinolog: Hormonlar ile ilgili hastalıklar (diyabet dahil) konusunda uzmanlaşmış olan doktor.

Glukoz tabletleri: Çiğnenebilen tipte bir şekerdir. Diyabet hastalarında kan şekeri tehlikeli bir şekilde düşerse, şekeri yükseltmek amacıyla kullanılır. Farklı tatlarda ve jöle, sıvı ve toz gibi çeşitli biçimlerde de olabilir. Eğer kan şekerinde ani düşme eğilimi yaratan bir ilaç kullanıyorsanız; doktorunuz -özellikle egzersiz sırasında- yanınızda glukoz tabletleri bulundurmanızı önerebilir.

Hiperglisemi: Kan şekerinin çok yüksek olması anlamına gelir. Yüksek kan şekeri görülen kişilerde, insülin üretimi ya yeterli değildir ya da direnç nedeniyle, insülinin kullanımı konusunda bir soru yaşanmaktadır.

Hipoglisemi: Kan şekerinin çok düşük olması anlamına gelmektedir. Titreme, terleme, sersemlik, bilinç bulanıklığı ve hatta bayılmaya neden olabilir. Tip 1 diyabetlilerde daha sık görülür; ancak özellikle belirli ilaçlar kullanan tip 2 diyabet hastalarında da gözlenebilir.

İnsülin: Pankreas tarafından üretilen bir hormondur. Vücudun, enerji için, şeker (glukoz) kullanmasına yardımcı olur. İnsülin sayesinde kandaki şeker, hücreler içerisine alınır. Hücre içine giren şeker, enerji için hemen kullanılabilir ya da depolanabilir. Tip 2 diyabeti olan hastaların çoğu insülin üretir; ancak bu insülini etkili bir şekilde kullanamaz.

İnsülin direnci: Vücudun ürettiği insülini kullanamaması anlamına gelir. Düzenli egzersiz yapmak (aerobik veya kas gücüne yönelik) sorunu çözmede yardımcı olabilir. Ancak diyabet hastaları, çoğunlukla uzun vadeli egzersizleri devam ettirme konusunda sorun yaşarlar.

Kan şekeri: Kan glukozu da denir. Dolaşımda bulunan şekerdir. Tip 2 diyabeti olan kişilerin kan şekeri yüksektir; çünkü insülin düzeyleri ya da işlevleri yetersizdir.

Karbonhidratlar: Vücudun enerji için kullandığı temel besindir. Basit karbonhidratlar (bal, çay şekeri, yüksek fruktoz içeren mısır şurubu gibi) ve karmaşık karbonhidratları içeren bir gruptur. Karmaşık karbonhidratlar; nişastalı yiyecekler (ekmek, makarna, pirinç ve patates) ile besinsel lifleri (meyve, sebzeler, sert kabuklu yemişler, tam tahıllar) kapsamaktadır.

Karbonhidrat sayımı: Bazı diyabetli bireylerin kullandığı bir yemek planlama yöntemidir. Yiyeceklerde bulunan karbonhidrat, gram cinsinden hesaplanır ve her öğün için, önceden belirlenmiş olan miktarın aşılmaması sağlanır. Her porsiyon sayılır. Bir porsiyon karbonhidrat yaklaşık 15 gramdır. Eğer bu yolu seçerseniz; her öğün için ve günlük toplam karbonhidrat hedefinizin belirlenmesi gerekecektir.

Kas gücüne yönelik beden eğitimi: Kas gücü ve kas kütlesini artırmaya yönelik fiziksel aktivitedir. Serbest ağırlık kaldırma, ağırlık makinaları ile çalışma ve direnç bantları ile egzersiz yapma bu tip egzersiz örnekleridir. Direnç egzersizi adı da verilen bu tip egzersiz, vücudunuzun insülini daha etkili bir biçimde kullanmasını sağlayabilir. Ancak bu egzersizler, uzun dönemde kalp büyümesi yapabilir. Dahası, bu tarz ağır egzersizleri devam ettirmek zordur ve bıraktığınızda eskisinden daha kötü bir duruma gelmeniz de olasıdır.

Kolesterol: Kanda bulunan mumsu bir maddedir. Vücudumuz doğal yollardan kolesterol üretir; ayrıca tüketilen hayvansal gıdalarda da bulunur. Diyabet ve kalp hastalığı genellikle birlikte seyrettiği için, doktorunuz kolesterol düzeylerinizi yakından takip etmek isteyebilir. Kalp hastalıkları açısından LDL (kötü) kolesterolün düşük; koruyucu özellikteki HDL (iyi) kolesterolün ise yüksek olması önemlidir.

Lif: Vücutta sindirilemeyen bir karbonhidrat tipidir; şekere dönüştürülemez. Meyve, sebze, fasulye, tam tahıl ve sert kabuklu yemişlerde bulunur. Liften zengin besinler hacimli olma eğilimindedir ve fazla çiğneme gerektirir. Bu nedenle, lifli gıdalar uzun süre tokluk sağlar ve kilo vermeyi desteklerler. Lifler; sindirimde önemli bir rol oynar. Yeterince lif alınması, şeker düzeylerinin kontrolüne yardımcı olur.

Metabolizma: Vücudun işlevlerini yerine getirebilmesi için besinleri enerjiye çevirme sürecidir. Metabolizması hızlı (metabolik hızı yüksek) olan kişiler, yavaş metabolizması olan kişilere göre, daha çabuk kalori tüketir. Metabolizmayı artırmanın bir yolu da egzersiz yapmaktır.

Nişasta: Tahıllar ve bazı sebzelerde (bezelye, mısır, fasulye ve patates gibi) bulunan bir karbonhidrat tipidir. Nişastalı yiyecekler de kan şekerinizi yükseltebilir. Ne kadar yediğinize dikkat etmeniz gereklidir.

Öğün planlama: Ne yiyeceğinizi tasarlamanız için kullanılan stratejidir. Bu terim, belirli bir diyeti ifade edebileceği gibi, yemek planı ile ilgili düşünme sürecinize de işaret edebilir.

Protein: Aminoasitlerden oluşan bir maddedir; vücudun işleyişi için gereklidir. Et, kümes hayvanları, balık, baklagiller, soya peyniri (tofu), yumurta, sert kabuklu yemişler, çekirdek ve süt ürünlerinden protein alabilirsiniz. Ette karbonhidrat bulunmadığı için kan şekerinizi yükseltmez.

Sodyum: Tuz içerisinde bulunan bir mineraldir. Çok fazla sodyum almak kan basıncınızı yükseltebilir. Bu nedenle kalp krizi ve inme riskiniz de artar. Bu tip sorunlar genellikle diyabet ile ilişkili olduğu için, aldığınız sodyum miktarını takip etmelisiniz. İşlenmiş gıdaların sodyum içeriği çok yüksek olabilir.

Şeker: Tatlı olan bir karbonhidrat tipidir. Glukoz, fruktoz ve sukroz şeker grubunda yer alır.

Şeker alkolleri: “Diyet” ve “şekersiz” gıdalarda sık kullanılan, düşük kalorili bir tatlandırıcı tipidir. Bu tip maddelerin sonu “-ol” ile biter. Örneğin; eritritol, sorbitol ve ksilitol. Bu tip tatlandırıcıları içeren gıdalar karbonhidrat da içerir ve kan şekerini yükseltebilir. Bu nedenle, etiket üzerindeki içeriği kontrol ediniz. Şeker alkolleri bazı kişilerde mide sorunlarına neden olabilir.

Tam tahıllar: Bütünlüğü bozulmamış, besleyici değeri yüksek kepek ve çekirdek içeren tahıllardan oluşur. Rafine tahıllarda (beyaz ekmek gibi) kepek ve çekirdek çıkarılmış durumdadır. Sadece nişastalı besinsel doku bulunmaktadır. Tam tahıllar, rafine olanlara göre, daha fazla lif içerir; bu nedenle daha yavaş sindirilir ve kan şekerini hızlı bir şekilde yükseltmezler.

Yağ: Enerji ve vücut işlevleri için gerekli olan bir besin türüdür. Bazı yağları dışardan almamız gerekli olmasına karşın, yağ tüketiminde aşırıya kaçılmamalıdır. “Doymuş ve trans yağ” gibi sağlıksız yağlar yerine, sağlıklı olan “doymamış yağlar”ı seçerek, mütevazi porsiyonlarda tüketmeye çalışınız.

Yapay tatlandırıcılar: “Besleyici değeri olmayan tatlandırıcılar” adı da verilir. Düşük kalorili veya kalori içermeyen tatlandırıcılar ya da şeker yerine kullanılan maddelerdir. Bu maddeler, eklendikleri gıdalara tat verirler. Çay şekeri, mısır şurubu ve meyve suyu konsantrelerinden daha az kalori içerir. Aspartam, sukraloz, asesülfam potasyum, neotam ve sakkarin yapay tatlandırıcılardır.

Vücut kitle indeksi (VKİ): Boy ve kiloya dayanan bir hesaplama yöntemidir: Vücut kitle indeksi şöyle hesaplanır: Vücut ağırlığı (kg) / [boy(m)]2 ve kg/m2 olarak ifade edilir. Ortaya çıkan sonuç; düşük kilolu, normal kilolu, fazla kilolu ve obez kategorilerinden hangisinde yer aldığınızı anlamak için kullanılır*. VKİ, kiloya bağlı sağlık sorunları hakkında bilgi vermez. Sadece olası riskler ile ilgili ipuçları sağlayabilir.

Örneğin, boyunuz 170 santim ve kilonuz 75 kilogram ise;
VKİ değeriniz = 75/ [1.7]2 = 75/ 2,89 = 25,9 kg/m2, yani fazla kilolu kategorisine girersiniz.

VKİ, değerlendirme sistemi aşağıdaki tabloda sunulmuştur.

*VKİ Sınıflandırması
VKİ < 18.5 Düşük kilolu
VKİ 18.5 – 24.9 Normal ya da sağlıklı kiloya sahip
VKİ 25.0 – 29.9 Fazla kilolu
VKİ ≥ 30.0 Obez

Fazla kilolu: Vücut kitle indeksi 25-29,9 kg/m2 olan ve vücutlarında yağ fazlalığı bulunan bireylerdir. Fazla kilolu bireylerde tip 2 diyabet gibi sağlık sorunları ile ilgili riskler artmıştır.

Obez: Vücut kitle indeksi 30 kg/m2 ya da daha fazla olup; beraberinde vücutlarında büyük miktarlarda yağ fazlası olan bireylerdir. Vücuttaki fazla yağ, tip 2 diyabet de dahil olmak üzere bazı sağlık sorunlarına neden olabilir; ya da varolan sorunları kötüleştirebilir.

Morbid Obez: Vücut kitle indeksi 40 kg/m2 ya da daha fazla olup; beraberinde vücutlarında büyük miktarlarda yağ fazlası olan bireylerdir. Bu hastalarda kiloya bağlı sağlık sorunlarının görülme riski belirgin şekilde artmıştır.

Süper Obez: Vücut kitle indeksi 50 kg/m2 ya da daha fazla olup; beraberinde vücutlarında büyük miktarlarda yağ fazlası olan bireylerdir.

Ultra Obez: Vücut kitle indeksi 60 kg/m2 ya da daha fazla olup; beraberinde vücutlarında büyük miktarlarda yağ fazlası olan bireylerdir.

Mega Obez: Vücut kitle indeksi 70 kg/m2 ya da daha fazla olup; beraberinde vücutlarında büyük miktarlarda yağ fazlası olan bireylerdir.

KAYNAK: www.merckmanuals.com

Bir önceki yazımız olan Diyabetik Nöropati başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

www.metabolikcerrahi.com web sitesinin içeriği bilgilendirmeye yönelik hazırlanmış olup, tıbbi teşhis ve tedavi özelliği taşımaz.
www.metabolikcerrahi.com'un içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kopyalanamaz, alıntı yapılamaz.
Sitemap - Diyabet - Şeker Hastalığı - İleal İnterpozisyon - Şeker Ameliyatı - Obezite Ameliyatı
go to top